Stel: je fietst elke dag door Utrecht naar je werk. Je doet het goed, toch?
▶Inhoudsopgave
Geen uitstoot, geen fijnstof, geen CO₂. Maar dan lees je dat de lucht op sommige fietspaden slechter is dan op de snelweg naast je. En dat je als fietser die vieze lucht juist dieper inademt. Dat klopt. En het is erger dan je denkt.
Wat je inademt op de fiets
De grootste boosdoener is fijnstof. Niet de uitstoot van auto's zelf, maar de slijtage van remmen, banden en het wegdek.
Elke keer dat iemand remt, komen er deeltjes vrij. Die zweven in de lucht.
En op smalle fietspaden, vlak naast een drukke weg, hangt dat spul letterlijk boven je hoofd. Wat me opvalt is dat mensen denken: ik fietst, dus ik ben veilig. Maar veilig voor wat? Voor uitstout, ja.
Maar niet voor de lucht die je inademt. Een fietser ademt per kilometer meer lucht in dan een automobilist.
En op drukke routes, zoals de A12 richting Utrecht, zit die lucht vol met ultrafijnstof. Dat zijn de kleinste deeltjes die diep je longen in komen.
De paradox van de e-bike
Nu denk je misschien: ik rij op een e-bike, dus ik hoef minder te zweeten en minder in te ademen. Klopt, maar het verhaal is anders. E-bikes zijn zwaarder.
Een goede forens-e-bike weegt makkelijk 25 kilo. Dat betekent meer bandenslijtage, meer remslijtage. En omdat e-bikes harder rijden — gemiddeld 20 tot 25 km/u in plaats van 15 op een gewone fiets — rem je vaker en harder.
Dat vind ik trouwens een beetje ironisch. Je schakelt over op een e-bike om beter voor de lucht te zorgen, maar wist je dat je tijdens het fietsen naar je werk nog steeds calorieën verbrandt, terwijl je onbewust bijdraagt aan meer slijtage-deeltjes?
Niet omdat de e-bike uitstoot, maar omdat je harder en vaker remt op drukke fietspaden, terwijl voldoende minuten fietsen voor je gezondheid juist de reden is dat je op de pedalen staat.
Waar je rijdt, telt meer dan hoe je rijdt
De route die je kiest, maakt een groter verschil dan het type fiets. Een fietspad midden door een park geeft een andere lucht dan een smal strookje naast de A2.
En dat is waar het echt toe doet. Steden als Utrecht en Amsterdam meten luchtkwaliteit op vaste plekken. Maar die meetpunten staan vaak op een meter of twee boven de grond.
Een fietser zit lager. Je ademt dus een andere laag in.
En op kruispunten, waar auto's stil staan en doorrijden, piekt de fijnstofconcentratie. Als fietser sta je daar vaak stil in de rij. Precies op de plek waar het slechtst is.
Eerlijk gezegd: ik let er zelf ook niet altijd op. Maar sinds ik het weet, kies ik liever een iets langsere route door een woonwijk dan de snelste route langs de snelweg. Het kost vijf minuten extra, maar je longen merken het verschil.
Wat merken en techniek kunnen doen
Er wordt steeds meer nagedacht over dit probleem. Sommige merken, zoals Gazelle en Cube, werken aan banden met lagere slijtage.
Riese & Müller test remmen die minder deeltjes vrijlaten. En Bosch werkt aan software die het remgedrag op e-bikes soepeler maakt, zodat je minder hard hoeft te remmen. Maar de echte oplossing zit niet in de fiets.
Het zit in de infrastructuur. Wijdere fietspaden, meer afstand tot auto's, minder kruispunten waar je stil staat.
Dat is geen technische uitdaging, maar een politieke.
Wat jij kunt doen
Je kunt niet de hele stad herontwerpen. Maar je kunt wel bewust kiezen.
Neem een andere route. Rem minder hard door eerder te anticiperen. En als je een e-bietst, kies dan een model met een middenmotor die soepel aanvoelt, zodat je niet steeds gas en rem afwisselt. Dagelijks naar je werk fietsen blijft beter dan autorijden. Dat staat vast.
Maar betekent niet dat we het probleem moeten negeren. De lucht die we inademen, verdient net zoveel aandacht als de uitstoot die we vermijden.